HOẠCH ĐỊNH NGHỀ NGHIỆP SAU ĐẠI HỌC

 Một xu hướng rất lớn của các bạn sinh viên sau khi ra trường là làm trái ngành nghề mình đã học. Các bạn làm trái ngành nghề không phải vì các bạn dở mà có thể các bạn đang theo đuổi “ đam mê” của bản thân.

Hoạch định hay lựa chọn nghề nghiệp không phải chỉ khi chúng ta làm hồ sơ đại học mà hoạch định nghề nghiệp còn trong thời gian học đại học, trong suốt cuộc đời. Nếu bạn chưa tìm thấy đam mê của mình khi còn học phổ thông thì có thể tìm nó trong thời gian học đại học. Nếu bạn cảm thấy, ngành nghề này không phù hợp với các bạn có thể tìm kiếm và theo đuổi một ngành nghề khác. Các bạn có thể tham khảo bài viết của ông Vũ Tuấn Anh về vấn đề này, ( trích trong Sổ tay nghề nghiệp ).

Hướng nghiệp hiệu quả suốt Đời cho phụ huy và học sinh

Hàng năm tại Việt Nam, tháng tới tháng 4 là thời gian của hướng nghiệp – lựa chọn nghề nghiệp cho các em học sinh lớp và phụ huynh. Các hoạt động hướng nghiệp đa dạng phong phú tuy nhiên chỉ tập trung cho thời gian này đã phần nào giảm hiệu quả của hướng nghiệp. Nếu nhìn trên phương diện phát triển nghề nghiệp, một cá nhân có những giai đoạn như sau : học và phát triển cơ bản tới lớp –  học một nghề ( đại học, cao đẳng hoặc các hệ khác) ;  đi làm và khám phá nghề nghiệp – 3 – 5 năm đầu; ổn định và phát triển nghề nghiệp – 10  đến 20 năm kế tiếp. Trong những năm gần đây, khái niệm an toàn về công việc đã dần dần bị thay thế bằng khái niệm an toàn về nghề nghiệp. Một cách hiểu đơn giản rằng thay vì tìm cách cố giữ một vị trí công việc lâu dài và an toàn, cá nhân cần tập trung phát triển những năng lực, kỹ năng và thái độ để đảm bảo mình có thể phù hợp với sự biến chuyển trên thị trường lao động. Chúng ta có thể thấy rõ thông qua những biến động trên thị trường lao động như ngân hàng giảm biên chế hàng loạt, tỉ lệ thất nghiệp gia tăng v v…

Nắm vững chuỗi giáo dục- cấp 3/đại học, cao đẳng, nghề đi làm tạo điều   kiện cho các em học sinh và gia đình nhận thức hướng nghiệp và phát triển nghề nghiệp cần  thực hiện xuyên suốt từ cấp 3, lúc đi học và tới lúc đi làm. Tất nhiên tại mọi cấp độ, công tác hướng nghiệp và phát triển nghề nghiệp sẽ có những điểm nhấn  khác nhau. Càng đi lên cao thì khả năng chuyển giữa các ngành nghề sẽ ít đi do vậy  công tác hướng nghiệp quan trọng nhất tại lớp 12. Nhưng nếu chọn lựa chưa hiệu quả tại lớp 12, chúng ta  vẫn có thể điều chỉnh. Bản thân tác giả tốt nghiệp đại học bách  khoa nhưng sau này lại có nghề là quản lí nhân sự. Mặc dù trái ngành nghề nhưng công tác thực hiện vẫn đạt những kết quả tốt. Nắm được hệ thống công tác hướng nghiệp và phát triển nghề nghiệp sẽ giúp học sinh và phụ huynh yên tâm hơn để quyết định lựa chọn ngành, nghề và trường thi.

Nhìn từ đầu ra của chuỗi giáo dục , mọi cá nhân có bốn lựa chọn nghề nghiệp chung như sau đúng cho mọi ngành nghề

01- Thự thi: Đây là mức thấp nhất khi các lao động thực hiện các tác vụ và yêu cầu công việc cụ thể như sản xuất bánh mỳ, công việc hành chính v v..

02- Chuyên gia/ chuyên viên: nhóm công việc này tương tự như thực thi tuy nhiên đòi hỏi ở mức độ kinh nghiệm, kiến thức và kỹ năng cao hơn nhiều so với nhóm thứ nhất. Trong nhóm này cũng bao gồm rất nhiều ngành nghề đòi hỏi những kiến thức chuyên sâu không thể chuyển từ những ngành khác qua ví dụ bác sỹ, kỹ sư xây dựng v v…

03- Quản lý: nhóm công việc liên quan tới quản lí nhóm, phòng ban, công ty. Một bác sỹ có thể chuyển hướng sang ngạch quản lí tại một bệnh viện.

04- Tổ hợp: trên thực tế có rất nhiều vị trí công việc là tổng hợp của hoặc lựa chọn trên.

Nắm được các lựa chọn tổng quát của nghề nghiệp, chúng ta có thể an tâm khi thấy rằng một cá nhân hoàn toàn có thể thay đổi nghề nghiệp theo 01 -03 và 04 trong lúc học và ra đi làm. Riêng với các lựa chọn nghề nghiệp có chuyên môn sâu như bác sỹ, kỹ sư thì sẽ có lựa chọn hẹp hơn giữa hai mục 02 và 03 . Trong thế 21, khi các nghề thay đổi rất nhanh do yêu cầu xã hội, xu hướng đào tạo sẽ giúp cho cá nhân có được nền tảng nghề nghiệp vững chắc như năng lực, khả năng suy nghĩ, tư duy hệ thống hay sáng tạo thay vì đào tạo hướng tới một ngành nghề cụ thể trừ những ngành đòi hỏi chuyên môn sâu. Dựa trên nền tảng nghề nghiệp đó, mọi cá nhân sẽ phải tự làm nhà đạo mình để biết mình thiếu cái gì.Sau đó, mỗi cá nhân sẽ thực hiện việc học và tự học để tự phát triển hướng về nghề nghiệp mới hay đáp ứng các thay đổi về nghề nghiệp. Một bạn sinh viên đại học bách khoa học ngành hóa có thể thấy rằng mình đã chọn nhầm ngành khi vào học chuyên môn thay vì chọn nghề nhà báo phù hợp hơn. Bạn đừng hốt hoảng vì đại học bách khoa sẽ cho bạn khả năng tư duy logic và phân tích sâu sắc, tiếp cận hệ thống, các thông tin và kiến thức về hệ thống sản xuất trong nhà máy, cách đương đầu với áp lực vì học đại học bách khoa sẽ đòi hỏi cố gắng rất lớn v v. Những nền tảng nghề nghiệp đó là nền tảng khởi đầu tốt cho nghề phóng viên bất kỳ.Bạn có thể an tâm học tập thật tốt song song đăng học các hóa đào tạo nghiệp vụ báo chí ngắn hạn. Ra trường,bạn có thể thực tập tại các tòa báo nhỏ và dần dần phát triển nghề nghiệp theo định hướng báo chí. Học và tự học trong thế trở nên dễ dàng hơn nhiều với xu hướng kiến thức chia sẻ miễn phí trên mạng, youtube,facebook và linkedin.Mỗi cá nhân cần phải duy trì hướng nghiệp và phát triển nghề nghiệp cả đời nhằm phát hiện những điểm chưa phù hợp hay thiếu để học và tự học.

Các nền tảng nghề nghiệp bản thân như tính cách, sở thích, năng lực, kinh nghiệm sẽ dần dần được bộc lộ, phát triển và hoàn thiện theo thời gian. Trong quá trình học tập, làm việc và trưởng thành khi học đại học và giao tiếp trong xã hội, các nền tảng nghề nghiệp đương nhiên sẽ thay đổi.

          Một bạn học sinh trước khi vào đại học nghĩ rằng mình có năng lực về tính toán nhưng trong quá trình học đại học lại phát hiện ra mình có năng lực giao tiếp hiệu quả. Dựa trên năng lực mới, có thể bạn sinh viên đó sẽ hướng sang chọn lựa quản lí hoặc thực thi thay vì trở thành một chuyên gia hay chuyên viên. Tương tự như vậy, bạn sinh viên có sở thích làm việc đòi hỏi thách thức nhưng trong quá trình học tập và tìm hiểu nghề nghiệp tại đại học, bạn đó lại có sở thích mới đi làm tại các tỉnh trong Việt Nam. Nền tảng nghề nghiệp được hình thành trong suốt ba cấp và nó sẽ còn thay đổi trong suốt quá trình học đại học và cho tới khi đi làm – năm 28- 30 tuổi. Do vậy các bạn học sinh và phụ huynh cần nhận thức rằng quá trình hướng nghiệp và phát triển nghề nghiệp là câu chuyện kéo dài cả cuộc đời.

Chọn lựa nghề nghiệp là quá trình thực hiện trước khi vào đại học, trong  khi học đại học và khi ra làm việc. Chọn lựa đúng và phù hợp ngay tại lớp sẽ tạo ra  nhiều thuận lợi hơn cho các em. Tuy nhiên hiểu được hướng nghiệp cả đời do các nền tảng nghề nghiệp bản thân cũng thay đổi, phát triển và hoàn thiện cùng với các thay đổi nghề nghiệp trong xã hội, các em học sinh lớp và phụ huynh không quá căng thẳng trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp  khi chọn trường thi đại học hay cao đẳng .Quan trọng hơn nữa, các bạn học sinh và gia đình không quá hoảng hốt khi vào đại học và nhận ra nghề nghiệp chưa phù hợp. Xác định nguồn lực bên trong như tính cách, năng lực, thiên hướng, sở thích nghề nghiệp, điều kiện tài chính gia đình cùng với đánh giá thách thức từ bên ngoài như dự báo nhu cầu ngành nghề, xu hướng thay đổi nghề nghiệp, các thách thức trong nghề nghiệp một cách liên tục trong bốn năm học đại học và sau khi đi làm sẽ luôn luôn giúp cho mỗi em học sinh, sinh viên chuẩn bị cho nghề nghiệp tốt nhất. Thế giới luôn luôn thay đổi nhưng nếu mọi em học sinh sinh viên luôn tập trung, cần cù , chăm chỉ, cố gắng và học tiếng ngoại ngữ thật tốt sẽ đảm bảo các em nằm trong hàng đầu của thị trường nhân lực. Thành công sẽ luôn tới những cá nhân có phương pháp và nghị lực cá nhân. Chúc các em học sinh và  phụ huynh thành công trong định hướng nghề nghiệp và tuyển sinh đại học, cao đẳng năm học.